Möminlərin Fədakarlıq Göstərmələrini Tələb Edə Biləcək Vəziyyətlər

Allah dünya həyatını bir imtahan mühiti olaraq yaratmış və insanları “xeyr və şərlə” sınayacağını bildirmişdir. Bu səbəblə insan yaşadığı müddət boyunca heç gözləmədiyi bir anda çox çaşdırıcı hadisələrlə qarşılaşa bilər. Adamın belə ani vəziyyətlərdə də gözəl əxlaq göstərə bilməsi, Quran əxlaqına uyğun rəftarlar sərgiləyə bilməsi ancaq səmimi imana sahib olmasıyla mümkün olar. Ürəyindəki Allah qorxusu və dərin iman, heç gözləmədiyi, daha əvvəl heç təcrübə etmədiyi hadisələr qarşısında da ən doğru olan rəftarı göstərə bilməsini təmin edər. Təməldə bu inanc yaşanmadığı təqdirdə isə, adam ancaq müəyyən mövzularda və müəyyən şərtlər altında fədakarlıqda ola bilər. Məsələn insanların gözündə bir etibar qazanacağını düşündüyündə ya da bir çıxar əldə edəcəyini ümid etdiyində fədakarlıq edə bilər. Amma gözlənilməz anlarda ortaya çıxan, özünü çətinə soxacaq ya da zərərə salacaq bir vəziyyətlə qarşı-qarşıya qaldığında bu əxlaqı göstərə bilməz.

Möminlər Allahın Razılğını Qazanmağı Hər Şeyin Üzərində Tutarlar

Quran əxlaqını yaşamayan kəslər, nəfslərini sahiblənmələri və qoruyub gözləmələri lazım olan bir varlıq olaraq görərlər. Var gücləriylə onu dəstəkləməyə, onun istəklərini yerinə yetirməyə və müdafiəçiliyini etməyə səylərlər. Bütün həyatlarını; ideallarını, dostluqlarını, dünyagörüşlərini nəfslərinin tələbləri istiqamətində istiqamətləndirərlər. Nəfslərini, sanki itaət edib tabe olmaqla, nə istəsə yerinə yetirməklə öhdəçilikli olduqları bir güc kimi görərlər. Ona uyğun gəldikləri təqdirdə xoşbəxt ola biləcəklərinə inanarlar.

Halbuki bu düşüncələr çox səhv bir inanca dayanmaqdadır. Allah Quranda nəfsin həqiqi mövqeyini və insanları necə bir sona doğru gedecəyini bildirmişdir. “Mən özümü təmizə çıxartmıram. Rəbbimin rəhm etdiyi kimsə istisna olmaqla, nəfs (insana) pis işlər görməyi (şəhvətə uymağı) əmr edər. Həqiqətən, Rəbbim bağışlayandır, rəhm edəndir!” (Yusif Surəsi, 53)

QURAN ƏXLAQINDA FƏDAKARLIĞIN ƏHƏMİYYƏTİ

Bir kimsənin imanının, Allaha olan bağlılığının, sevgisinin və qorxusunun dərəcəsini ancaq Allah belə bilər. Quranda bu həqiqət “Bilin ki, (kafirlər və münafiqlər) Allahdan gizlənmək (küfrlərini, ikiüzlülüklərini Peyğəmbərdən və möminlərdən gizlətmək) məqsədilə ikiqat olarlar (sinələrini bükərlər). Xəbərdar olun ki, onlar libaslarına büründükdə belə, Allah onların gizli saxladıqları və aşkar etdikləri hər şeyi (bütün gizli və aşkar əməllərini) bilir. Allah ürəklərdə olanları biləndir.” (Hud Surəsi, 5) ayəsiylə bildirmişdir. İnsanlar isə bir adamın imanı və Allah qorxusu haqqında ancaq xaricdən gördükləri bəzi əlamətlərə görə bir qənaətə çata bilərlər. Bu əlamətlərin nələr olduğunu da Allah Quran ayələriylə bildirmişdir. Quranda bildirilən ibadətləri əskiksiz olaraq yerinə yetirmək, Allahın çəkilməsini bildirdiyi rəftarlardan çəkinib, Onun razı olacağı əxlaqı, gücünün çatdığının ən çoxuyla yaşamağa çalışmaq, adamın ixlasının və təqvasının əhəmiyyətli göstəricilərindəndir.

GİRİŞ

Bir ayədə “Sevdiyiniz şeylərdən (haqq yolunda) sərf etməyincə savaba çatmarsınız. Şübhəsiz ki, Allah (Onun yolunda) xərclədiyiniz hər bir şeyi biləndir! (Al-İmran Surəsi, 92) hökmüylə əhəmiyyətli bir həqiqət bildirmişdir. İnsanları həqiqi mənada yaxşılığa çatdıracaq olan ən fundamental əxlaq xüsusiyyətlərindən biri “fədakarlıq”dır. Fədakarlıq; insanın sahib olduğu, sevdiyi, dəyər verdiyi şeylərdən heç düşünmədən və sevə sevə fəda edə bilməsidir. İnandığı dəyərlər ya da sevdiyi insanlar uğruna lazım olduğunda hər cür çətinlik və çətinliyi gözə ala bilməsi, bu mövzuda əlindən gələnin ən çoxunu edə biləcək şövq, əzm və iradəni özündə tapa bilməsidir. Öz mənfəətləriylə, inandığı dəyərlər ya da sevdiyi insanların mənfəətləri arasında seçki etməsi lazım olduğunda öz mənfəətlərindən imtina edə bilməsi, bu uğurda maddi mənəvi hər cür fədakarlıqda ola bilməsidir.