NƏTİCƏ

Kitabın başından bu yana izah edildiyi kimi fədakarlıq, imanı qavrayan hər insanın üzərində əhəmiyyətli bir vicdanı məsuliyyətdir. Bu fədakarlıq anlayışı, adamın sahib olduğu maddi və mənəvi hər şeyi Allahın ən razı olacağı şəkildə sərf etməsini; həyatı boyunca qarşılaşdığı hər mövzuda ağılını, vicdanını və iradəsini ən son sərhədinə qədər istifadə etməsini tələb etməkdədir. Bir ömür boyunca xeyrlərdə yarışacaq, gözəl əxlaqda təqva sahiblərinə öndər olacaq, hər nə çətinliklə qarşılaşsa qarşılaşsın heç bir yorqunluğa qapılmadan insanları yaxşılığa çağırmağa və pislikdən çəkindirməyə davam edəcək.

Allah, iman sahiblərini yalnız öz əxlaqlarını gözəlləşdirməklə məsul tutmamış, eyni zamanda onlara bütün insanların məsuliyyətini də yükləmişdir. Allahdan qorxan vicdan sahibi bütün Müsəlmanlar, bu məsuliyyəti ən gözəl şəkildə yerinə gətirə bilmək üçün fədakarca bir əxlaq göstərməklə və səmimi bir səy göstərməklə öhdəçiliklidirlər. Bunun üçünsə, "Şübhəsiz ki, Allah Öz yolunda möhkəm divar kimi səf çəkib döyüşənləri sevər!” (Səff Surəsi, 4) ayəsiylə bildirildiyi kimi, bir-birlərinə dəstək olmalı, hər cür çətinliyə qarşı birlik içərisində hərəkət etməlidirlər. Allah, Quranın "Kafirlər də bir-birinin dostlarıdır (köməkçiləridir). Əgər siz bunları (yuxarıda sizə buyurulanları) etməsəniz, yer üzündə böyük bir fitnə-fəsad olar (islam zəifləyər, küfr isə artıb qüvvətlənər)." (Ənfal Surəsi, 73) ayəsiylə, möminlərin bir-birlərinə dəstək olub kömək etməmələri vəziyyətində dünyada "böyük bir təxribatçılıq" meydana gələcəyini bildirmişdir. Zülm görən, ədalətsiz tətbiqlər altında əzilən insanların, yazıq qadınların, kimsəsiz uşaqların, baxıma möhtac kəslərin çətinliklərinin aradan qaldırılmasına ancaq bu şəkildə köməkçi oluna bilinəcək. Gözəl əxlaqın bütün insanlar arasında tətbiq edilməsi isə, həm bütün dünyada barış və dincliyin yaşanmasını təmin edəcək, həm də buna vəsilə olan möminlərə Allah Qatında çox böyük bir savab qazandıracaq.

Bədiüzzaman Səid Nursinin Həyatındakı Fədakarlıq Nümunələri

Bədiüzzaman Səid Nursi kimdir?

Səid Nursi yaxın keçmişimizdə yetişmiş ən böyük İslam alimlərindən və fikir adamlarındandır. 1873-də Bitlisən Hizan mahalına bağlı Nurs kəndində dünyaya gəlmiş, 1960-da Şanlıurfada Haqqın rəhmətinə qovuşmuşdur. Gənc yaşda əldə etdiyi dini və müsbət elmlərdəki dərin məlumatı, dövrün elm adamları tərəfindən qəbul görmüş, kiçik yaşdan etibarən diqqəti çəkən iti zəkası, qüvvətli yaddaşı və üstün qabiliyyətləri səbəbindən "Çağının bənzərsiz gözəlliyi" mənasını verən "Bədiüzzaman" sifətiylə xatırlanmağa başlanmışdır.

Bədiüzzaman Səid Nursi, Şərqin ən təcili ehtiyacı olaraq gördüyü təhsil problemini həll etmək üçün din və təhsil elmlərinin birlikdə oxudula biləcəyi və Medresetik Zəhra adını verdiyi bir universitet qurulmasını təmin etmək üçün 1907-də İstanbula gəlmişdir. Dərin məlumatıyla buradakı elm ətrafına da özünü çox qısa müddət içində qəbul etdirmiş, müxtəlif qəzet və jurnallarda məqalələr yayınlatmış, azadlıq və hökumət müzakirələrinə qatılaraq hökumətə dəstək vermişdir.

Dövrün hökuməti, Səid Nursinin universitet ilə əlaqədar ərizəsinə maraq göstərməmişdir. Hətta İstanbuldakı elm adamlarının, tələbələrin, mədrəsə müəllimlərinin və siyasətçilərin ona olan maraqlarından narahat olmuş, Bədiüzzamanın əvvəl ağıl xəstəxanasına daha sonra da həbsxanaya göndərilməsini təmin etmişdir.

Səhabənin İnfaqdakı Fədakarlıqları

Səhabəyi Kiramın həyatı bir çox baxımdan çətinliklərlə keçmişdir. Müşrik və ənənələrinə son dərəcə bağlı bir cəmiyyətdə Müsəlmanlığı ilk qəbul edən kəslər olmaları, bir anda bütün müşrik cəmiyyətinin düşmənliyini qazanmalarına səbəb olmuşdur. Öz batil dinlərinin zərər görəcəyi düşüncəsiylə hərəkət edən bu müşrik cəmiyyət, hər nə bahasına olursa olsun iman edənləri yollarından çevirmək, təsirsiz hala gətirmək və hətta yox etmək üçün əllərindən gələn hər şeyi etmişlər.

Səhabəyi Kiram bu dövrdə cəmiyyətin mənəvi təzyiqinin yanında, hər cür əziyyət, işgəncə və günahlandırmaqla da qarşı-qarşıya qalmışdır. Həyatlarının böyük hissəsini ölüm hədələməsi altında keçirmiş, Quranda bildirildiyi kimi şiddətli bir qorxu, aclıq və təzyiqlərlə mübarizə etmək məcburiyyətində qalmışlar. İllər sürən bir tətbiqlə Müsəlmanlarla ediləcək olan hər cür alış, satış və ticarət əlaqələrinin kəsilməsi, Müsəlman olan kəslərin ailələri və qəbilələri tərəfindən yurdlarından çıxarılmalarına gətirib çıxarmışdır. Səhabələr çox vaxt yeməyə heç bir şey tapa bilməyəcək qədər ciddi ölçülərdə bir aclığa, susuzluğa, soyuğa və bunların gətirib çıxardığı xəstəliklərə qarşı mübarizə etmək məcburiyyətində qalmışlar. Ancaq Allahın "Əlbəttə, Biz sizi bir az qorxu, bir az aclıq, bir az da mal, can (övlad) və məhsul qıtlığı ilə imtahan edərik. (Ya Rəsulum! Belə imtahanlara) səbr edən şəxslərə müjdə ver!." (Bəqərə Surəsi, 155) ayəsiylə bildirdiyi üzrə, yaşadıqlarının dünya həyatındakı imtahanın bir parçası olduğunu, gözəl bir səbir ilə təvəkkül etdikləri təqdirdə Allahın razılığını qazanacaqlarını bilərək bütün bunlara şövq, cəsarət və mətanətlə dayanmışlar. Böyük bir-birlik və həmrəylik ruhu içərisində hərəkət etmiş, əllərindəki bütün imkanları istifadə edərək Allahın icazəsiylə bu çətinliklərin öhdəsindən gəlmişlər.

MÜSƏLMANLAR ÇƏTİNLİKLƏRİ SƏBİR VƏ FƏDAKARLIQLA MƏĞLUB EDƏRLƏR

Əvvəlcə xatırlatmaq lazımdır ki, çətinlik zamanları, Allahın iman edənlər üçün yaratdığı çox qiymətli anlardır. İnsanlar ümumiyyətlə nadir olaraq bu cür vəziyyətlərlə qarşılaşarlar. Və bunlar bir insanın, Allaha olan sədaqətinin, sevgisinin və təslimiyyətinin gücünü göstərə biləcəyi, eyni zamanda da axirət həyatı üçün çox çox savab qazana biləcəyi zamanlardır. İman edən bir kimsə bəlkə çətinliklə qarşılaşmaq üçün xüsusi bir səy göstərməz, amma qarşılaşdığı zaman da bunları    Allahın özü üçün yaratmış olduğu çox böyük nemət və fürsətlər hesab edər.

Tarix boyunca göndərilmiş olan peyğəmbərlər yurdlarından çıxarılma, təzyiq altına alınma, hədələnmə və hətta öldürülməyə qədər çatan çətinliklər yaşamış, amma bütün bunları imani bir şövq və coşğuyla qarşılamışlar. Hz. Yusuf böhtana düşərək illər ili zindanda qalmış, Hz. İbrahim qövmünün irəli gələnləri tərəfindən alova atılaraq öldürülməyə çalışılmış, Hz. Musa Fironun hədələmə və təzyiqləriylə qarşılaşmış, Hz. Lut yaşadığı cəmiyyətdən çıxarılmağa çalışılmışdır. Ancaq bu mübarək insanların hər biri də bu hadisələr qarşısında Rəbbimizə qarşı böyük bir sədaqət, təslimiyyət və güvən ilə hərəkət etmişlər.

Bədiüzzaman Səid Nursi kimi İslam böyükləri də həyatları boyunca bir çox çətinliklə qarşılaşmış, ancaq bütün bunları çox qiymətli anlar olaraq qiymətləndirmişlər. İrəliləyən hissələrdə göstərdiyi üstün əxlaqa daha ətraflı olaraq toxunacağımız Bədiüzzaman Səid Nursi, ömürünün əhəmiyyətli bir hissəsini həbslərdə, sürgündə, əziyyət və təzyiq altında keçirmişdir. İrəliləyən yaşına, xəstəliklərinə, yoxluq və çətinlik içərisində olmasına baxmayaraq daim Allaha təslimiyyətli, təvəkküllü olmuşdur. Bu çətinlikləri bir gözəllik və nemət olaraq xarakterizə etmiş, ən çətin anlarında belə İslam dininin, Müsəlmanların mənfəətlərini düşünmüş, fədakarlıqda çox güclü bir dayanıqlılıq göstərmiş, bu üstün əxlaqıyla tələbələrinə də nümunə olmuşdur. Ustadın və tələbələrinin səmimi səyləri, Allahın icazəsiylə Quran əxlaqının çox geniş kütlələrə elanla bilməsini təmin edən əhəmiyyətli bir təbliğ vəsiləsi olmuşdur.

Fədakarlıqdan Qaçanlar Bunu Özləri Üçün Bir Qazanc Sanmamalıdırlar

Quranın " (Təbuk döyüşündə iştirak etməyib) arxada qalanlar (münafiqlər) Allahın Rəsuluna qarşı çıxaraq (evdə) oturub qalmalarına sevindilər, Allah yolunda malları və canları ilə cihad etmək istəmədilər və (möminlərə): “Bu istidə döyüşə çıxmayın!” – dedilər. (Ya Peyğəmbərim!) De: “Cəhənnəm odu daha istidir!” Kaş biləydilər!” (Tövbə Surəsi, 81) ayəsiylə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) dövründə yaşamış münafiq xarakterli kəslərin Allah yolunda fədakarlıqdan, səy göstərməkdən qaçınmalarına sevindikləri bildirilmişdir.

Qarşılığında heç bir mənfəət əldə etmədən fədakarlıqda olmalarını, özləri üçün itkin olaraq görən insanlar, belə bir öhdəçilikdən xilas ola bildiklərində də özlərini qazanclı sanaraq sevincə qapılmışlar. Sahib olduqları maddi mənəvi bütün nemətləri özlərinə Allahın verdiyini, bu nemətlərdən fədakarlıqda olmasalar da Allahın dilədiyi an bütününü birdən əllərindən ala biləcəyini düşünməmişlər. Halbuki Allah Quranda, səmimiyyətsizcə tələ quran kəslərin içərisində olduqları vəziyyətin, əslində bu kəslər üçün bir qazanc olmadığını     " (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, bir zaman kafirlər səni həbs etmək və ya öldürmək, yaxud da (Məkkədən) çıxardıb qovmaq üçün (Darunnədvədə) sənə qarşı hiylə qururdular. Allah da (onların bu hiyləsinə qarşı) tədbir tökdü. Allah tədbir tökənlərin ən yaxşısıdır!” (Ənfal Surəsi, 30) ayəsiylə bildirmişdir.

Fədakarlıqdan Qaçanlar, Məsuliyyəti Boynuna götürən Kəslərə Dəstək Olmaqdan da Qaçarlar

Əvvəlki hissələrdə çətinliklərlə qarşılaşdıqlarında yorqunluğa qapılan insanların, dünyada hökm sürən zülmü dayandırmaq, köməyə möhtac insanlara kömək etmək, insanları yaxşılığa və doğruya çağırmaq üçün səy göstərməkdən imtina etdiklərindən bəhs etdik. Ancaq bu kəslərin yaşadıqları bu yorqunluğ elə şiddətlidir ki özləri geridə qaldıqları kimi, Allahın razılığına uyğun olaraq bu məsuliyyəti yerinə yetirməyə çalışan insanlara da dəstək olmaqdan qaçınarlar. Halbuki Allah Quranda yaxşılıq və təqva mövzusunda Müsəlmanların bir-birlərinə dəstək olmalarını bildirmişdir:

Ey iman gətirənlər! Allahın müəyyən etdiyi mərasimə (həcc mərasiminə), haram (hörmətli) aya (həcc ayı hesab edilən zülhiccəyə və ya rəcəb zülqədə, zülhiccə və məhərrəm aylarına), (Kəbəyə gətirilən) qurbanlara, boynuna nişan taxılmış qurbanlıq heyvanlara, həmçinin Rəbbinin lütfünü və razılığını diləyərək Beytülhərama (müqəddəs evə) üz tutub (ziyarətə) gələnlərə hörmətsizlik etməyin! [Onlara qarşı nalayiq işlər görməyi özünüzə halal (rəva) bilməyin!] Ehramdan çıxdığınız zaman (istəsəniz) ov edin. (Vaxtilə) sizi Məscidülhərama daxil olmağa qoymayan camaata qarşı bəslədiyiniz kin sizi təcavüzə sövq etməsin (zülm və haqsızlıq günahına batırmasın). Yaxşılıq etməkdə və pis əməllərdən çəkinməkdə əlbir olun, günah iş görməkdə və düşmənçilik etməkdə bir-birinizə kömək göstərməyin. Allahdan qorxun. Həqiqətən, Allahın əzabı şiddətlidir! (Maidə Surəsi, 2)

Fədakarlıqdan Qaçmaq Üçün Qarşıya Qoyulan Bəhanələr

Quran əxlaqının lazımlığını bildikləri halda fədakarlıqdan qaçan kəslər, bu rəftarlarının səhv olduğunun fərqindədirlər. Ancaq imanlarının zəifliyi səbəbiylə bu mövzuda lazım olan iradə və vicdanı istifadə edib, davranışlarını dəyişdirməzlər. Yaşadıqları iman zəifliyi, insanların məmnuniyyətini Allahın razılığından daha üstün tutmalarına səbəb olar. Allahın ürəklərindəki zəifliyi, iman və vicdanı zəifliyini bilməsini əhəmiyyətli görməz, ətraflarındakı insanları səmimi olduqlarına inandırmağı kafi görərlər. Fədakarlıqdan qaçmalarını, məqbul və qanuni göstərə bilmək üçün səmimiyyətsiz bəhanələrin ardına sığınarlar. Əslində `bütün səmimiyyətləriylə fədakarlığa talib olmağı, hər cür məsuliyyəti boynuna götürməyi istədikləri ancaq müxtəlif bəhanələrin buna mane olduğu` təəssüratını verməyə çalışarlar. Bu, eyni zamanda öz vicdanlarını rahatlaşdırmaq üçün də istifadə etdikləri üsuldur.

Qarşıya qoyduqları bəhanələrin etibarsızlığını, həqiqətən istəmiş olsalar mütləq bir yol tapacaqlarını çox yaxşı bilmələrinə baxmayaraq, bunlara özlərini inandırmağa çalışarlar. Bu vəziyyətdə vicdanlarının səsini bir az olsun dinləyərək, öz mənfəətləri istiqamətində hərəkət edə biləcəklərini, məsuliyyət götürməkdən qaçaraq rahat bir həyat yaşaya biləcəklərini sanarlar. Halbuki əlbəttə ki bu mümkün olmaz.

Vicdanları, Allahın razılığına uyğun gəlmədikləri, Quran əxlaqına uyğun hərəkət etmədikləri hər an, onlara bu gerçəkləri xatırladar. Çünki özləri də davranışlarının gerçək mənasını və Qurandakı hökmünü bilməkdədirlər. Ancaq Allahın razılığına uyğun davranışa yanaşmamaları və üzərlərinə düşən məsuliyyəti fərq etdikləri halda bundan üz çevirmələri isə, bu kəslərin dünyada və axirətdə böyük bir məsuliyyət yüklənmələrinə səbəb olar.

Qarşıya qoyduqları bəhanələrdə diqqət yetirdikləri ən fundamental xüsusiyyətlərdən biri isə, bunların ola bildiyincə 'günahsız və inandırıcı' görünməsidir. Bu bəhanələr mümkün olduğunca insanların vicdanlarına xitab edə bilməli, həqiqətən istədikləri halda imkanlarının qeyri-kafiliyi səbəbiylə məsuliyyət boynuna götürə bilmədikləri mövzusunda razı salıcı olmalıdır. Bu mövzuda isə Quran əxlaqının yaşanmadığı cəmiyyətlərdə ümumiyyətlə ən çox qəbul görən və hətta şəfqət mərhəmət oyandıracağını düşündükləri üsul və bəhanələri istifadə edərlər. Cahiliyyə inancları istiqamətində bir həyat yaşayan kəslərin ölçüləri Quran əxlaqı olmadığı üçün bu bəhanələr onlar arasında həqiqətən də məqsədinə çata bilər. Ancaq möminlər arasında belə bir vəziyyət söz mövzusu olmaz. Möminlər hər mövzuda Quran əxlaqını ölçü götürərlər. Quranda isə həm səmimi rəftarın, həm də orta bir yol tutan və öz mənfəətlərini Allahın razılığından üstün tutan insanların rəftarının necə olacağı təsvir edilmişdir. Bu səbəblə Müsəlmanlar bəhanələrin arxasına sığınaraq, fədakarlıqdan qaçmağa çalışanları, Allahın diləməsiylə ayırd edə bilərlər. Qəbul görəcəyini ümid edərək qarşıya qoyduqları bəhanələr, tam tərsinə bu kəslərdəki səmimiyyətsizliyin və iman zəifliyinin ortaya çıxmasına səbəb olar.

PROBLEMLƏRİNİ BƏHANƏ EDƏRƏK FƏDAKARLIQDAN

QAÇANLAR

Saleh möminlər həyatları boyunca qarşılaşdıqları bütün çətinliklərdə Allahın razılığını qazanmağı nəfslərinin mənfəətlərinə  seçərlərkən, bir qisim insanlar bu əxlaqı yaşamaqdan şiddətlə qaçarlar. Quran əxlaqını bilən, başqalarına da bu əxlaqı nəsihət edib Müsəlmanlara dəstək olmanın əhəmiyyətini izah edən, hətta həyatda bundan başqa məqsədləri olmadığını tez-tez dilə gətirən bu insanlar çətinlik anında bu sözlərini bir anda unuda bilməkdədirlər. Hətta bəzən çətinliklərlə qarşılaşmadan, çətinliyə girmə ehtimalı meydana gəldiyi anda  da geri çəkilə bilməkdədirlər.

Şübhəsiz bunun ən əhəmiyyətli səbəblərindən biri, dünya həyatına dair işlərin və fərdi problemlərin bu kəsləri əyləndirməsidir. Bu kəslər bütün bunları Allahın razılığını qazanıb axirət həyatlarını qurtarmaqdan daha əhəmiyyətli görərlər. Yaxşı bir peşə əldə etmək, bir ailə qurmaq, gələcəyə istiqamətli maddi və mənəvi sərmayələrdə olmaq bu kəslərin əsl diqqətlərini verdikləri mövzular halına gəlir və onları Allahın razılığına görə yaşamaqdan saxlayar. Halbuki Allah, dünya həyatı ilə əylənənlərdən olmamaları üçün bu insanları Quran ayələriylə belə xəbərdar etmişdir:

O kəslər ki, nə ticarət, nə alış-veriş onları Allahı zikr etməkdən, namaz qılmaqdan və zəkat verməkdən yayındırmaz. Onlar qəlblərin və gözlərin haldan-hala düşəcəyi (dəhşətdən ürəklərin duymaqdan, gözlərin görməkdən qalacağı) bir gündən (qiyamət günüdən) qorxarlar. (Nur Surəsi, 37)

Muhacirlərin Yaşadıqları Çətinliklər

Döyüş sonrasında meydana gələn yoxsulluq, bir çox insanı yurdlarından ayrılmağa məcbur etmişdir. Bütün dünya, döyüşdən qaçan insanların yaşadıqlarına şahid olmasına baxmayaraq bir çox ölkə muhacirləri qəbul etməmişdir. Soyuq altında günlərlə, həftələrcə gedərək etibarlı yerlərə çatmağa çalışan bu insanlar çox vaxt başqa bir ölkəyə yönəlmək məcburiyyətində qalmışlar. İndiki vaxtda dünya ümumisindəki rəsmi olaraq bilinən cəmi muhacir sayı 21 milyondur. Bu vəziyyətə yalnız qısaca bir neçə nümunə verilməsi belə köməyə möhtac insanların vəziyyətini anlaya bilmək üçün kafi olacaq.

Məsələn Kosovada yaşanan döyüş səbəbiylə 1998 Martında başlayan muhacir köçündə Kosovanın az qala bütün şəhərləri boşalmışdır. Günlərlə gedərək köç etmək məcburiyyətində qalan təxminən 300.000-i aşan Kosovalıdan sıx qış şərtləri səbəbiylə həyatını itirənlər olmuşdur.

Çeçenistanda isə 1999-cu ilin Noyabr ayında Rus hücumlarından qaçan Çeçen xalqının heç bir ölkə qəbul etməmişdir. Özlərini qəbul edən Türkiyə sərhəddinə çatana qədər isə bir çox qadın, uşaq və yaşlı soyuqdan ölmüşlər.

Dünaydakı əhaliləri 9 milyonu olan Fələstinlilərin isə yalnız 4 milyonu Fələstin torpaqları içində yaşamaqdadır. 5 milyonu isə Fələstin torpaqları xaricində, onların da çoxu muhacir düşərgələrində yaşamaqdadır. Fələstin içində yaşayanların yarıdan çoxunun da əsl məkanları dəyişdirilmiş, muhacir düşərgələrinə yerləşmək məcburiyyətində qalmışlar. Yəni Fələstin xalqının 75%-inə yaxın bir qismi iqamət etdikləri yerlərdən silah gücüylə çıxarılmışlar. Fələstinlilər, bu düşərgələrdə son dərəcə pis şərtlər altında həyatlarını davam etdirmək məcburiyyətində qalmışlar.

Dünya Daxilində Uşaqların Yaşadıqları Çətinliklər

Mömin üzərinə düşən məsuliyyətlərdən biri də dünya gündəmində tez-tez iştirak edən, uşaqların məruz qaldıqları çətinliklərə həll gətirə bilməkdir. Körpü altında yatan, zibil qarışdıraraq həyatını davam etdirən, çox az bir pul qarşılığında həyatını təhlükəyə ataraq çalışmaq məcburiyyətində qalan, evi olmayan, bəslənmə qeyri-kafiliyi səbəbiylə ölən bir çox uşaq vardır. Dünya daxilində pis davranışlara, laqeydliyə, şiddətə, cinsi hücuma, istismara məruz qalan, narkotik trafikində istifadə edilən uşaq sayında gedərək bir artım müşahidə edilməkdədir.

Əlaqədar təşkilatlar tərəfindən edilən statistik hesablamaların yalnız ümumi nisbətləri belə uşaqların içərisində olduğu vəziyyətin ciddiliyini bütün açıqlığıyla ortaya qoymaqdadır.

Yoxsulluq və mənfi sağlamlıq şərtləri

-Dünya uşaq əhalisi 2 milyard 850 milyon 3. 600 milyon uşaq, yoxsulluq sərhədinin altında yaşayır. Hər beş uşaqdan biri yoxsul. 4

-1 milyard 100 milyon uşaq sağlam ev mühitindən uzaq böyüyür. Küçədə yaşayan uşaqların sayı 90 milyon. 5

-Dünyada hər il 40.000 uşaq ölür.

-Üzrlü uşaqlar təhsil və sağlamlıq haqqlarından faydalana bilmir. Dünya uşaqlarının yüzdə 85-i problemli böyüyür. 6

-Dünyada hər gün 5 yaşından kiçik 30.500 kişi və qız uşaq, önlənə bilər səbəblərdən ötəri ölür. 7 (hər il 5 yaşın altındakı 10 milyon uşaq önlənə bilər səbəblərdən ötəri ölür-8 (UNİCEF-2002)

-Dünyadakı uşaq ölümlərinin çoxu qeyri-kafi bəslənmədən qaynaqlanır. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə 174 milyon (0-5) qeyri-kafi bəslənir və bu uşaqlar olmaları lazım olan ağırlığın altındadırlar. 9

Müsəlmanlara Tətbiq Olunan Zülm

Fələstin

Fələstinli Müsəlmanlar təxminən yarım əsrdir, heç bir səbəb göstərilmədən evlərindən çıxarılmaqda, güllələnməkdə, hücuma məruz qalmaqda, evləri başlarına yıxılmaqda, tarlaları və bağçaları yox edilməkdə, işgəncəyə və şiddətə məruz qalmaqdadırlar. Hücuma məruz qalan, üzərlərinə alov atılan, bombardumana məruz qalan uşaqların, gənclərin və qadınların ancaq çox az bir qismi dünya mediasına əks olunmaqdadır.

Əhalisinin 70% gənclərdən ibarət olan Fələstində, 1948-ci ildən başlayan işğal ilə birlikdə uşaqlar da köçü, sürgünü, nəzarətləri, həbs və qırğınları yaşadılar. Fələstinlilər öz torpaqlarında ikinci sinif insan rəftarı gördülər. Qarşıdurmaların hələ də sıx olaraq getdiyi bölgələrdə hər gün bir neçə uşaq ölməkdə və 10un üzərində uşaq da yaralanmaqdadır. Yüzlərlə idarə nöqtəsiylə əhatə edilmiş Fələstində, xalq sanki böyük bir açıq hava həbsxanasında yaşamaqdadır. Gündəlik işləri üçün bir yerdən digərinə çatmaq da böyük bir işgəncəyə çevrilməkdə, təcili xəstələrin xəstəxanaya çatması belə çox vaxt mümkün olmamaqdadır. Sapan və daşlarından başqa heç bir silahları olmayan gənc insanlar isə atdıqları daşlar qarşılığında tam təchizatlı İsrail əsgərlərinin həqiqi güllələrinə hədəf olmaqdadır. Üstəlik İsrail əsgərləri yalnız özlərinə daş atanların deyil, bütün vətəndaşlara qarşı mərhəmətsiz bir qırğın siyasəti izləməkdədirlər.

İNDİKİ VAXTDA MÜSƏLMANLARIN FƏDAKAR OLMALARININ ƏHƏMİYYƏTİ

Kitabın başından bu yana fədakarlığın möminin səmimiyyətini ortaya qoyan ən əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri olduğunu izah etdik. Ancaq bu da unutulmamalıdır ki, insanın həyatı boyunca qarşısına fədakarlıq edə biləcəyi çox az sayda fürsət çıxa bilər. Bu səbəblə qarşısına bu cür bir fürsət çıxdığında, bunların Allaha yaxınlaşmaq, Onun razılığını və sevgisini qazana bilmək üçün çox qiymətli zamanlar olduğunun şüuruyla hərəkət etməlidir. İndiki vaxtda bütün insanların və xüsusilə dünyanın dörd bir tərəfində yaşayan Müsəlmanların vəziyyətinə baxdığımızda, İslam əxlaqını həqiqi mənasıyla yaşamanın əhəmiyyəti bir dəfə daha ortaya çıxmaqdadır.

Dərhal hər gün qəzetlərdə və televizorda Quran əxlaqının yaşanmamasından qaynaqlanan qarışıqlılara, zalım idarəçilərin təzyiqi altında həyat mübarizəsi yaşayan insanlara, zorbalıqlara, insanların haqqlarına təcavüz edildiyi hadisələrə şahid oluruq.

Hələ də dünyanın dörd bir tərəfində döyüşlər, iç qarşılıqlar davam etməkdədir. Fələstində, Çeçenistanda, Şərqi Türkistanda Müəlmanlar hələ çox çətin bir həyat mübarizəsi verməkdədirlər. Yalnız 20-ci əsrdə yaşanan döyüşlərdə; Bosnada, Kamboçyada, Kosovada, Cəzairdə, Tunisdə, Misirdə, Əfqanıstanda, Kəşmirdə, Ruandada, Şərqi Türkistanda, Çeçenistanda, Vyetnamda, Taylandda, Filippində, Burmada, ya da Sudanda yüz minlərlə silahsız insan həyatını itirmiş, qadınlara təcavüz edilmiş, işgəncə görmüş, milyonlarla insan evlərindən yurdlarından çıxarılmış, şikəst qalmış, yaxınlarını itirmişdir. Günahsız uşaqlar güllələrə hədəf olmuş, körpələr qundaqlarında qətl edilmiş, həyatlarını qurtarmaq üçün qaçmağa çalışan insanlar minalara düşərək ya həyatlarını itirmiş, ya da şikəst qalmışlar. İnsanlar bənzəri görülməmiş bir vəhşiliyə düçar olmuş, zülmə düşmüşlər, insanlıq xarici şərtlər altında əsir düşərgələrində həyat mübarizəsi vermişlər.

İnkar edənlərin təzyiqinə baxmayaraq səbir və fədakarlıqda qərarlı olmaq

Əvvəlki hissələrdə izah edildiyi kimi, tarix boyunca peyğəmbərlərin və möminlərin təbliğləri hər vaxt müsbət qarşılıq tapmamışdır. Peyğəmbərlər və saleh möminlər bir çox çətinliklə qarşılaşmışlar. İnsanları dəvət etdikləri gözəl əxlaqın cəmiyyətdə yayılması, inkarcı, müşrik və bütpərəst cəmiyyətlərin mənfəətlərinə uyğun gəlməmişdir. Bu kimi insanlar, dürüstlüyün, yaxşı niyyətin, fədakarlığın, comərdliyin, heç bir qarşılıq gözləmədən yaxşılıq etmənin, insanlara gözəlliklə və ədalətlə davranmanın, zəngin kasıb ayrı-seçkiliyi etmədən bütün insanları bərabər qəbul etmənin öz qurduqları sistemi pozacağını düşünmüşlər. Çünki bu əxlaqı yaşayanların əksəriyyət olmasıyla birlikdə, o zamana qədər etibarlı olan ədalətdən uzaq tətbiqlərin və müxtəlif əxlaqsızlıqların çox daha diqqət çəkəcəyini anlamışlar. Bu narahatlıqları, söz mövzusu insanları iman edənlərə qarşı böyük bir düşmənlik bəsləməyə yönəltmişlər. Özlərinə edilən çağrışların vəsilə olacağı xeyrləri görə bilməyən və verilən nəsihət edərin hikmətlərini qavaraya bilməyən bu insanlar peyğəmbərlərin, heç bir qarşılıq gözləmədən, hər cür fədakarlığı gözə alaraq etdikləri çağrışlara düşməncə bir tutumla cavab vermişlər. Peyğəmbərləri və özlərini yaxşılığa çağıran digər insanları dayandıra bilmək üçün hər cür hiyləli üsula müraciət etmişlər. Onlara qarşı müxtəlif böhtan və günahlandırmalarda olmuş, bu yolla onları cəmiyyət qarşısında da təsirsiz hala gətirə biləcəklərini düşünmüşlər.

İnkar edənlərin, gözəl əxlaqı təbliğ edən möminlərə olan bu yanaşması, tarixin hər dövründə təkrarlanmışdır. Quranda, bu vəziyyətin iman edənlər üçün yaradılan xüsusi bir sınaq vəsiləsi olduğu belə bildirilməkdədir:

Əlbəttə, siz malınız və canınızla imtahan ediləcəksiniz. Sizdən əvvəl kitab verilmiş kimsələrdən və (Allaha) şərik qoşanlardan bir çox əziyyətli sözlər eşidəcəksiniz. Əgər səbr edib Allahdan qorxsanız, əlbəttə, bu, məqsədə müvafiq (dəyərli) işlərdəndir. (Al-İmran Surəsi, 186)

Gözəl əxlaqın yayılması üçün fədakarca bir səy göstərmək

İman edən bir insan həyatının hər anında vicdanlı, dürüst, səmimi və gözəl əxlaqlı olmaq üçün səy göstərərəkən ətrafındakı insanları da eyni əxlaqı yaşamaları istiqamətində təşviq edər. Çünki Allahın “(Ey müsəlmanlar!) İçərinizdə (insanları) yaxşılığa çağıran, xeyirli işlər görməyi əmr edən və pis əməlləri qadağan edən bir camaat olsun! Bunlar (bu camaat), həqiqətən nicat tapmış şəxslərdir.” (Al-İmran Surəsi, 104) ayəsiylə bildirdiyi kimi insanları gözəl əxlaqa təşviq etmək möminlər üzərində bir məsuliyyətdir. Bunun yanında iman sahibləri, gözəl əxlaqlı olmalarının həyatlarına gətirdiyi bərəkəti və dincliyi digər insanların da yaşamalarını istəyərlər.

“O kəslər ki, Allaha iman gətirmiş və qəlbləri Allahı zikr etməklə aram tapmışdır. Bilin ki, qəlblər (möminlərin ürəkləri) yalnız Allahı zikr etməklə aram tapar!.” (Rad Surəsi, 28) ayəsiylə bildirildiyi kimi, insan ancaq Rəbbimizə yönəlib, Onun razılığını qazana biləcəyi bir əxlaq göstərdiyi təqdirdə dünya həyatında gözəl bir həyat yaşaya bilər. Əksinə isə “Hər kəs Mənim öyüd-nəsihətimdən (Qurandan) üz döndərsə, güzəranı daralar (yaxud qəbir evində şiddətli əzaba düçar olar) və Biz qiyamət günü onu məhşərə kor olaraq gətirərik!” (Taha Surəsi, 124) ayəsiylə ifadə edildiyi kimi, dinc və xöşbəxt bir həyat yaşaya bilməsi mümkün deyil. Necə ki tarix boyunca cəmiyyətlərin yaşadığı çətinliklərin, döyüş, qarışıqlıq və zülm mühitlərinin, aclıq və səfalət çəkən, yurdlarından çıxarılan, əziyyət görən insanların, kimsəsiz uşaqların, köməyə möhtac vəziyyətdə olduqları halda lazım olan qayğı görə bilməyən yaşlı insanların yaşadıqları çətinliklərin ana səbəbi cəmiyyətdə din əxlaqının hakim olmamasıdır.

Dünya həyatının bəzəklərindən uzaq dura bilmək

Allah Quranın “Biz yer üzündə olanları onun (sakinləri) üçün (və ya onun özünə məxsus) bir zinət yaratdıq ki, onlardan hansının daha gözəl əməl sahibi olduğunu yoxlayıb ayırd edək.” (Kəhf Surəsi, 7) ayəsiylə dünya həyatının, həqiqətən iman edən kəslərlə səmmiyyətsiz insanların ayırd edilməsi üçün bəzəkli olduğunu bildirmişdir. Bir başqa ayədə isə dünya həyatındakı bu bəzəklərdən bəziləri belə açıqlanmışdır:

Qadınlar, uşaqlar, qızıl-gümüş yığınları, yaxşı cins atlar, mal-qara və əkin yerləri kimi nəfsin istədiyi və arzuladığı şeylər insanlara gözəl göstərilmişdir. (Lakin bütün) bunlar dünya həyatının keçici zövqüdür, gözəl dönüş yeri isə Allah yanındadır. (Al-İmran Surəsi, 14)

Ayədə sayılanların  hər biri insanlar üçün bir nemət olaraq yaradılmışdır. Ancaq insanın məsuliyyəti, bu nemətlərin Allahdan olduğunu bilərək, bunları Rəbbimizə şükr edərək və Onun razı olacağı şəkildə istifadə etməkdir. İnsanın həyatı boyunca qarşılaşdığı hər nemət, onun Allaha daha da yaxınlaşmasına, daha çox şükr etməsinə və Rəbbimizin böyüklüyünü, ağlını, sənətini, sonsuz rəhmətini  daha da yaxşı təqdir edə bilməsinə vəsilə olmalıdır. Dilədiyində Allahın bütün bunları özündən geri ala biləcəyini və Allahdan başqa heç bir gücün ona bir köməyi ola bilməyəcəyini unutmamalıdır.